Alzheımer hastalığı, beynin özellikle hafıza, düşünme ve öğrenme ile ilgili işlevlerini bozan, ilerleyici ve nörodejeneratif bir hastalıktır.Çoğunlukla yaşlılıkta özellikle 65 yaşından sonra ortaya çıkar.Demansın en sık nedenlerinden biridir.Yavaş ilerlemektedir.Yaşla birlikte görülme sıklığı artmaktadır.
Hastalığın temelinde beyinde amiloid-beta plaklarının ve tau protein birikimlerinin oluşması, buna bağlı sinir hücresi hasarı ve beyin dokusunda zamanla küçülme oluşur.
En sık bulgusu yakın hafıza kaybıdır.İsim, adres bilgisi, tarih ve telefon numarasını hatırlayamama karmaşık görevleri yapmakta zorluk yaşanır.Kişilik değişiklikleri meydana gelir.Hafız, düşünme ve öğrenme yetileri bozulan hastanın günlük aktivitelerini yerine getirmesi zorlaşır.
Alzheımerdaki hafıza bozuklukları, ilk zamanlar yakın geçmişe aittir.Eskiden yaşamış oldukları olayları net hatırlar.Hastalık ilerledikçe bu geçmiş olayları da hatırlayamaz hale gelir, konuşma bozulur, kelime çıkışı azalır, yürümede zorluk, yutma problemleri olur, en son evre hasta yatalak hale gelir.
Alzheimer İçin Risk Faktörleri :
İleri yaş en büyük risk faktörüdür.Alzheımer normal yaşlanmanın bir parçası değildir.Yaşlandıkça Alzheımer hastalığına yakalanma riski artar.Genç yaşlarda birinci dereceden bir akrabası bu hastalığa yakalananlarda, Alzheımer gelişme oranı diğer kişilere göre daha fazladır.Egzersiz eksikliği, obesite,yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, şeker hastalığı, kalp hastalığı olan hastalarda Alzheımer riskini arttırır.
Alzheimer teşhisi nasıl korunur:
1. Hastadan alınacak öykü : Unutkanlığın ne zaman başladığı ve giderek artıp artmadığı, günlük yaşamı ne kadar etkilediği.
2. Bilişsel testler: MMSE(Minimental Durum Testi), MoCA (Montreal Bilişsel Değerlendirme),nöropsikolojik testler, saat çizme testi.
3. Kan testleri: Örneğin tiroid hastalıkları, B12 eksikliği, bazı metabolik sorunlar vb.
4. Beyin görüntüleme MR veya BT ile beyin yapısı incelenir ve inme, tümör, hidrosefali gibi başka nedenler dışlanır.Alzheimer’ a bağlı tipik beyin değişiklikleri de destekleyici olabilir.
5. İleri biyobelirteç testleri :Gerekli durumlarda PET görüntüleme veya BOS (beyin-omurilik sıvısı)incelemesi yapılabilir.BOS ve kanda amiloid/tau proteinleri araştırılabilir.
Alzheımer tanısı tek bir testle konmaz; klinik değerlendirme+bilişsel testler+labaratuvar ve görüntüleme/biyobelirteçler birlikte değerlendirilir.Alzheımer’ da kan biyobelirteçleri, kanda amiloid ve tau proteinlerine ait değişiklikleri göstererek tanıyı destekler; tek başına tanı koydurmaz.
Alzheımer Tedavisi:
1.Semptomatik İlaçlar
Asetilkolinesteraz inhibitörleri, Memantin
2. Hastalık Modifiye Edici Tedaviler
Lecanemab ve donanemab Uygun hastalarda beyindeki amiloid birikimini azaltmayı hedefler ve erken Alzheımer hastalığında hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir.
3.İlaç dışı Tedavi
Düzenli fiziksel aktivite, bilişsel ve sosyal aktiviteler, Uyku düzeninin korunması, Damar risk faktöerlerinin kontrolü, güvenli ve düzenli günlük yaşam